چاه‌های تلا (تل آو) در لافت
چاه‌های تلا در نزدیکی بندر لافت، در شمال جزیرهٔ قشم، مجموعه ای از چاه‌های سنگی هستند که نه برای آب زیرزمینی، بلکه برای ذخیرهٔ آب باران ساخته شده اند. در سرزمینی که آب شیرین کم است، این چاهها راه حل هوشمندانهٔ مردم برای سال‌های خشک بوده است. دیدن آنها یک ایستگاه ساده اما آموزنده در سفر لافت است.
نوع: تاریخ و میراث · منطقه: لافت
چاه‌هایی برای باران، نه آب زیرزمینی
بر پایهٔ معرفی‌های گردشگری، آب زیرزمینی این ناحیه شور است، پس مردم با ساختن کانال‌ها و حفر چاه در سنگ، باران را جمع می‌کردند. تپه ای بالاتر از چاهها آب را به سمت آنها می‌برد و ورودی چاهها کمی بلندتر ساخته شده تا گل و لای وارد نشود.
کف چاهها به لایه‌های گچی می‌رسد که به سرد ماندن آب کمک می‌کند. نام «تلا» را هم به «تل» به معنی پشته و «آو» یعنی آب برگردانده اند؛ یعنی «آب تپه». بعضی‌ها هم میگویند به خاطر ارزش آب، مردم آن را «طلا» خوانده اند.
چند چاه، چند سال
منابع میگویند در اصل ۳۶۶ چاه وجود داشته، تعداد روزهای یک سال کبیسه. امروز شمار باقی مانده را بین حدود پنجاه تا صد چاه گزارش می‌کنند و رقم‌ها فرق دارد. بخشی از آنها با گل و لای پر شده اند.
دربارهٔ قدمت هم یک صدا نیستند: بسیاری حدود چهار صد سال میگویند و برخی از دورهٔ باستان نام می‌برند. چون قدمت قطعی نیست، بهتر است در نوشته‌ها دقیق‌تر از «چند صد ساله» حرف نزنیم.
در کنار برکهٔ سنگی لافت
این چاهها در کنار بافت قدیمی لافت قرار دارند؛ همان لافتی که با خانه‌های بادگیردار و بندر قدیمی اش شناخته می‌شود. در همین نزدیکی برکه ای سنگی هست که آب باران را به سمت چاهها هدایت می‌کند.
گزارش‌های خبری میگویند بعد از بارندگی، بخشی از چاهها دوباره پرآب شده اند؛ چیزی که نشان می‌دهد این نظام آبی هنوز کار می‌کند. اگر در فصل بارندگی سفر کنید، ممکن است این صحنه را ببینید.
برای بازدید چه ببینیم
چاهها به شکل مربع، دایره و گلابی دیده می‌شوند و در گودالی ساخته شده اند. ورودی‌های بلند و دهانهٔ سنگی از جاهایی است که برای عکس گرفتن مناسب است.
بر پایهٔ یکی از معرفی‌های گردشگری، در گذشته نظم برداشت آب با یک زن نگهبان بوده و اهالی چاهها را هر هفته و پیش از بارش‌های پاییز بیشتر پاکسازی می‌کردند. این روایت را نباید حکم قطعی دانست، اما نشان می‌دهد آب برای مردم این ناحیه تا چه اندازه ارزشمند و مشترک بوده است. وقتی کنار چاهها می‌ایستید، به این فکر کنید که هر چاه بخشی از یک شبکهٔ مشترک بوده است.
بازدید معمولاً زمان زیادی نمی‌برد و می‌توان آن را با بافت قدیمی لافت، قلعهٔ نادری و حرا ترکیب کرد. برای رزرو تور و ترانسفر لافت می‌توانید به قشم‌آف مراجعه کنید.
راه رسیدن
چاهها نزدیک بندر لافت در شمال جزیره اند. از شهر قشم با خودرو، تاکسی یا ترانسفر می‌توانید بروید؛ مسافت و زمان دقیق را از میزبان یا ترانسفر بپرسید.
بیشتر مسافران آن را همراه بازدید از لافت و جنگل حرا می‌بینند؛ برنامهٔ تور را در قشم‌آف ببینید.
در محل از پرسیدن از اهالی برای پیدا کردن مسیر دریغ نکنید.
بهترین زمان بازدید
از پاییز تا اردیبهشت هوا برای پیاده روی خوشایندتر است.
بعد از باران‌ها چاهها پرآب ترند و منظره جالب‌تر است، اما در روز بارانی مراقب لغزندگی باشید.
در تابستان صبح زود یا عصر برنامه بریزید؛ هوا گرم و مرطوب است.
نکته‌های بازدید
- کلاه، کرم ضدآفتاب و آب همراه داشته باشید.
- کنار لبهٔ چاهها با احتیاط راه بروید و بچه‌ها را تنها نگذارید.
- چیزی داخل چاه نیندازید و زباله با خود ببرید؛ این چاهها هنوز آب نگه می‌دارند.
- به خانه‌ها و ساکنان لافت احترام بگذارید و بدون اجازه عکس نگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
چاه‌های تلا کجاست؟
نزدیک بندر لافت، در شمال جزیرهٔ قشم، در بافت تاریخی لافت.
این چاهها برای چیست؟
برای ذخیرهٔ آب باران. آب زیرزمینی ناحیه شور است، پس مردم باران را جمع می‌کردند.
چند چاه مانده است؟
در اصل ۳۶۶ چاه گزارش شده؛ رقم باقی مانده بین حدود پنجاه تا صد در منابع فرق می‌کند.
قدمت آنها چقدر است؟
منابع دقیق و یک صدا نیستند. بسیاری حدود چهار صد سال میگویند و برخی قدمت بیشتری را نسبت میدهند.
در چه فصلی بروم؟
از پاییز تا اردیبهشت راحتتر است. بعد از باران چاهها پرآب ترند. تابستان گرم و مرطوب است.