ژئوپارک جهانی جزیرهٔ قشم
جزیرهٔ قشم در سال ۲۰۱۷ به عنوان ژئوپارک جهانی یونسکو شناخته شد. ژئوپارک یعنی ناحیه ای که میراث زمین شناسی اش همراه فرهنگ و زندگی مردم حفاظت و معرفی می‌شود. در قشم میتوانید در یک سفر کوتاه دره‌های شنی، غار نمکی، جنگل حرا و روستاهای قدیمی را ببینید.
نوع: ژئوپارک · منطقه: غرب جزیره
ژئوپارک یعنی چه و قشم چقدر بزرگ است
بر پایهٔ صفحهٔ رسمی یونسکو، مساحت ژئوپارک جزیرهٔ قشم حدود ۲۰۶ هزار و ۳۰۰ هکتار است و در حدود ۱۸۰ هزار نفر در آن زندگی می‌کنند. یعنی ژئوپارک فقط یک پارک خالی از آدم نیست؛ مردم و روستاها بخشی از آنند.
سایت رسمی ژئوپارک قشم فهرستی از ژئوسایت‌ها را با شماره ارائه می‌دهد؛ از درهٔ ستارگان (G01) و چاه کوه (G06) تا مجموعهٔ نمکدان (G07)، جزایر ناز، جنگل حرا، ساحل تخم گذاری لاک پشت‌ها، لافت و قلعهٔ پرتغالی‌ها (G30) و هنگام. این فهرست نشان می‌دهد که ژئوپارک فقط درهٔ ستارگان نیست.
زمین شناسی؛ چرا قشم این شکل شد
قشم در لبهٔ جنوبی کوه‌های زاگرس قرار دارد؛ کمربندی چین خورده که به گفتهٔ یونسکو از برخورد صفحه‌های عربی و اوراسیا پدید آمده و از دوران میوسن شروع شده و هنوز ادامه دارد. لایه‌های رسوبی روی یک لایهٔ نمک چین خورده اند.
نمک سبک‌تر از سنگ‌های اطراف است و بالا آمده و گنبد نمکی ساخته است. فرسایش هم لایه‌های نرم‌تر را برده و دره‌ها و ستون‌ها را باقی گذاشته. همین است که منظرهٔ جزیره این قدر متنوع به نظر می‌رسد.
ژئوسایت‌هایی که نباید از دست داد
درهٔ ستارگان منظره ای از دره، ستون و پشته‌های سنگ ماسه ای دارد و مردم محلی شکل گیری آن را به افتادن یک ستاره نسبت می‌دهند. چاه کوه دره ای باریک و حدود ده متر عمق دارد که هر چه جلوتر می‌روید، تنگ‌تر می‌شود و نور فقط از یک شکاف می‌رسد.
غار نمکدان در مجموعهٔ نمکدان قرار دارد. یونسکو آن را ۷ کیلومتر و «طولانی‌ترین غار نمکی جهان» می‌داند، و ویکی پدیا ۶٫۶ کیلومتر نوشته است؛ یعنی رقم دقیق منبع به منبع فرق میکند. این غار در اکتبر ۲۰۲۲ در فهرست «۱۰۰ سایت برتر میراث زمین شناسی» اتحادیهٔ علوم زمین شناسی (IUGS) آمده است.
فرهنگ و دریا
یونسکو از لافت و بادگیرهای خانه‌های قدیمی و کارگاه ساخت لنج یاد میکند. در شمال جزیره میتوانید با ساخت قایق‌های سنتی آشنا شوید. برای دریا هم جزیرهٔ هنگام را معرفی میکند که قایق سواری برای دیدن دلفین‌ها و غواصی سطحی در آن ممکن است.
این ترکیب باعث می‌شود برنامه ای دو یا سه روزه بتواند هم طبیعت، هم تاریخ و هم دریا را پوشش دهد.
چطور برنامه بریزیم
جزیره بزرگ است و ژئوسایت‌ها پراکنده اند. بهتر است به جای رفتن از اینجا به آنجا، هر روز یک ناحیه را بردارید؛ مثلاً یک روز غرب و دره‌ها، یک روز لافت و حرا، یک روز دریا و هنگام.
اگر ماشین ندارید یا نمی‌خواهید رانندگی کنید، تورها و ترانسفرهای ژئوپارک را در قشمآف رزرو کنید. صفحه‌های هر ژئوسایت در مای قشم جزئیات بیشتری دارد.
راه رسیدن
به جزیره از بندرعباس با لنج، شناور مسافربری یا کشتی می‌رسید؛ مبدأ و برنامهٔ دقیق را همان روز بپرسید. بعد از ورود، با خودروی کرایه ای یا ترانسفر به سراغ ژئوسایت‌ها بروید.
ژئوسایت‌ها پراکنده اند، پس اولین کار انتخاب یک ناحیهٔ مبنا (شهر قشم، درگهان یا لافت) برای اقامت است.
تور و ترانسفر ژئوپارک را در قشمآف رزرو کنید.
بهترین زمان بازدید
از آبان تا فروردین هوا برای گردش در دره‌ها و پیاده روی مناسب‌تر است.
در تابستان داغ و مرطوب، برنامه‌های بیرونی را به صبح زود یا غروب منتقل کنید.
غروب برای درهٔ ستارگان و چاه کوه اغلب نور بهتری دارد، اما به ایمنی و ساعت بازدید توجه کنید.
در باران یا بعد از آن، مسیرهای دره ای می‌تواند لغزنده و خطرناک شود.
نکته‌های بازدید
- به هر ژئوسایت یک روز یا نیم روز زمان بدهید و پشت سر هم نروید.
- از سنگ، نمک و بلور غار برندارید؛ ژئوپارک حفاظت شده است.
- کفش مناسب پیاده روی، کلاه و آب فراوان با خود داشته باشید.
- قیمت ورودی و ساعت بازدید را از منبع رسمی یا تور بپرسید؛ این شرایط عوض می‌شود.
- با محیط مهربان باشید: زباله نیندازید، از مسیر خارج نشوید و به اهالی احترام بگذارید.
پرسش‌های پرتکرار
ژئوپارک قشم از چه سالی جهانی است؟
صفحهٔ رسمی یونسکو سال ۲۰۱۷ را به عنوان سال شناسایی ژئوپارک جزیرهٔ قشم ثبت کرده است.
ژئوپارک چقدر وسعت دارد؟
طبق یونسکو، حدود ۲۰۶ هزار و ۳۰۰ هکتار؛ یعنی تقریباً همهٔ جزیره.
مهمترین ژئوسایت‌ها کدام اند؟
درهٔ ستارگان، چاه کوه، مجموعهٔ نمکدان و غار نمکدان، جزایر ناز، جنگل حرا، لافت، قلعهٔ پرتغالی‌ها و هنگام. فهرست کامل در سایت ژئوپارک آمده است.
غار نمکدان چقدر طول دارد؟
یونسکو ۷ کیلومتر مینویسد و ویکی پدیا ۶٫۶ کیلومتر؛ رقم منبع به منبع فرق میکند.
چند روز برای ژئوپارک لازم است؟
اگر فقط مهمترین ها را بخواهید، حدود دو روز؛ برای تجربهٔ آرامتر سه روز یا بیشتر. تور را میتوانید در قشمآف ببینید.