قلعهٔ پرتغالیها در شهر قشم
قلعهٔ پرتغالیها در شمال شرقی جزیرهٔ قشم و در کنار شهر قشم، یکی از شناخته شده‌ترین بناهای تاریخی جزیره و یکی از ژئوسایت‌های ژئوپارک قشم است. این بنا یادگار دورانی است که قدرت‌های دریایی اروپا برای کنترل تنگهٔ هرمز با هم و با ایران رقابت می‌کردند. بازدید از آن یک ایستگاه خوب برای فهمیدن تاریخ سیاسی خلیج فارس است، نه فقط یک عکس یادگاری.
نوع: تاریخ و میراث · منطقه: شهر قشم
قلعه کجاست و چرا مهم است
قلعه در محدودهٔ شهر قشم، نزدیک ساحل شمالی جزیره قرار دارد و از بندر و آب‌های تنگهٔ هرمز دور نیست. موقعیت آن هم تصادفی نیست: کسی که این نقطه را در دست می‌داشت می‌توانست رفت و آمد کشتی‌ها را زیر نظر بگیرد.
فهرست رسمی ژئوپارک جزیرهٔ قشم این بنا را با شمارهٔ G30 در میان ژئوسایت‌ها آورده است. یعنی بازدید از قلعه را می‌توان با دیدن چشم اندازهای زمین شناسی جزیره ترکیب کرد و یک روز کامل برنامه ریخت.
تاریخچه؛ پرتغالیها در تنگهٔ هرمز
پرتغالیها از اوایل سدهٔ شانزدهم میلادی در خلیج فارس نفوذ کردند و جزیرهٔ هرمز را پایگاه اصلی خود ساختند. دربارهٔ تاریخ دقیق ساخت قلعهٔ قشم، منبع‌ها یک صدا نیستند: برخی نوشته‌های گردشگری آن را به سال ۱۵۰۷ و به فرمان آلفونسو د آلبوکرکی نسبت می‌دهند.
در مقابل، متن تاریخی مربوط به جنگ پرتغال و صفویان میگوید ساخت قلعه در قشم در سال ۱۶۲۱ میلادی آغاز شد و ناوگانی با حدود دو هزار و پانصد سرباز از هرمز به قشم آمد. شاه عباس یکم نیرویی به فرماندهی عبدالله خان فرستاد و با رسیدن ناوگان انگلیسی، قلعه زیر آتش قرار گرفت و پرتغالیها تسلیم شدند. این رویداد به سال ۱۶۲۲ برمی گردد و بعد از آن هرمز هم از دست پرتغال خارج شد.
پس برای متن‌های آموزشی و سفرنامه‌ها بهتر است بنویسیم که قلعه به دورهٔ حضور پرتغال در خلیج فارس تعلق دارد و تاریخ دقیق آغاز ساخت در منابع مختلف متفاوت آمده است.
ساختار و آنچه امروز می‌بینید
بر پایهٔ معرفی‌های عمومی، قلعه با سنگ آهک و گچ و ملات ساروج ساخته شده و دیوارها و برج‌های آن در طول زمان چند بار مرمت شده اند. بخش‌هایی از بنا بر اثر فرسودگی و رویدادهایی مانند زلزله آسیب دیده است و طرح‌های مرمت و کاوش باستان شناسی در آن انجام شده است.
هر چه از قلعه باقی مانده، برای دیدن دیوارها، دروازه و جای کنگره‌ها و تماشای دریا از بالای بنا کافی است. اگر تاریخ نظامی را دوست داشته باشید، دنبال جای توپ‌ها و دید وسیع به سمت آب بگردید.
چطور بازدید را کامل کنیم
قلعه در مسیر شهر قشم است و معمولاً در برنامهٔ یک روزهٔ شهر جا می‌گیرد. می‌توانید بعد از آن به بازار و بندر شهر سر بزنید یا مسیر را به سمت لافت ادامه دهید، جایی که خانه‌های بادگیردار و چاه‌های باران قدیمی تاریخی دیگری از جزیره را نشان می‌دهند.
اگر ترجیح می‌دهید رانندگی و هماهنگی را به دیگران بسپارید، تور شهری و ترانسفر را می‌توانید در قشم‌آف رزرو کنید.
راه رسیدن
قلعه در شهر قشم، در شرق جزیره، قرار دارد. از بندرعباس با لنج یا شناور مسافربری به جزیره می‌رسید و از اسکله تا قلعه با تاکسی یا خودروی کرایه ای می‌توانید بروید.
اگر از غرب جزیره (درگهان) می‌آیید، جادهٔ ساحلی شمال جزیره شما را به شهر قشم می‌رساند؛ زمان دقیق به ترافیک و محل اقامت بستگی دارد.
برای کم کردن دردسر پیدا کردن مسیر، ترانسفر یا تور شهری را در قشم‌آف رزرو کنید.
بهترین زمان بازدید
از آبان تا فروردین هوا برای پیاده روی در محوطهٔ بدون سایه مناسب‌تر است.
در ماه‌های گرم، صبح زود یا ساعت پایانی بعد از ظهر را انتخاب کنید؛ ظهر محوطهٔ سنگی داغ می‌شود.
غروب برای عکس گرفتن از دریا و دیوارهای قلعه خوب است، به شرط آنکه ساعت بازدید مجاز را از قبل بپرسید.
نکته‌های بازدید
- کلاه، آب کافی و کفش راحت همراه داشته باشید؛ سایهٔ کمی در محوطه هست.
- از بالا رفتن از دیوارهای ترک خورده و جاهایی که حفاظ ندارد خودداری کنید.
- چیزی از خاک و سنگ و سفال محوطه برنمدارید؛ بنا میراث ملی است.
- ساعت بازدید و شرایط ورود ممکن است تغییر کند؛ پیش از رفتن از طریق تور یا اقامتگاه بپرسید.
- اگر کودک همراه دارید، او را بالای دیوارها تنها نگذارید.
پرسش‌های پرتکرار
قلعهٔ پرتغالیها در قشم کجاست؟
در شهر قشم، در شمال شرقی جزیره و نزدیک بندر. فهرست ژئوپارک قشم آن را با نام «قلعهٔ پرتغالیها» به عنوان ژئوسایت G30 معرفی میکند.
قلعه را چه کسی و کی ساخته است؟
پرتغالیها در دورهٔ حضورشان در خلیج فارس. تاریخ دقیق آغاز ساخت در منابع فرق میکند؛ متن تاریخی جنگ پرتغال و صفویان از آغاز ساخت قلعه در سال ۱۶۲۱ میلادی و تسلیم آن در ۱۶۲۲ سخن میگوید.
چقدر طول می‌کشد تا بازدید کنیم؟
بستگی به علاقهٔ شما دارد، اما معمولاً بازدید از محوطه و گرفتن عکس زمان کوتاهی می‌برد و به راحتی با دیدن شهر یا بازار ترکیب می‌شود.
ورودی قلعه پول دارد؟
قیمت و ساعت ورود را از منبع رسمی یا از تور خود بپرسید؛ این شرایط ممکن است تغییر کند و ما عددی حدسی نمی‌دهیم.
می‌شود قلعه را در یک تور یک روزه دید؟
بله، معمولاً در برنامهٔ گشت شهری قشم جا دارد. برای رزرو تور و ترانسفر می‌توانید به قشم‌آف مراجعه کنید.